Herstel Meertje van Vogelenzang
Van kansenkaart tot uitvoering
De waterkwaliteit van het Meertje van Vogelenzang in het Noord-Hollands duingebied ging achteruit door slibophoping en vrijkomende nutriënten. Tegelijk ontbrak het in het omliggende bos aan variatie en licht en waren recreatieve voorzieningen verouderd. Meerdere opgaven kwamen hier samen in één gebied.
Eelerwoude bracht met een kansenkaart de belangrijkste opgaven en kansen in beeld. Op basis daarvan werkten we gerichte maatregelen uit, stelden we het bestek op en begeleidden we de uitvoering — van analyse tot realisatie.
Uit de kansenkaart bleek waar de grootste knelpunten én kansen lagen. In het meertje zelf verslechterde de waterkwaliteit door slib en nutriënten uit een oud baggerdepot. Rondom het meertje ontbrak het aan variatie in het bos en lagen kansen voor meer licht en ontwikkeling van soortenrijke vegetatie.
Ook kwam een oude, overgroeide vuilstort in beeld. Deze combinatie van opgaven vroeg om een samenhangende aanpak, waarbij maatregelen elkaar versterken.
Herstel van waterkwaliteit
Omdat het meertje in Natura 2000-gebied ligt, was zorgvuldig werken essentieel. We kozen voor een hydraulisch baggersysteem dat het slib zeer nauwkeurig van de bodem verwijdert en verstoring van het ecosysteem beperkt.
“Bovendien hebben we in overeenstemming met het werkprotocol dat onze ecologen hebben opgesteld een kwart van het meer – met name langs de oevers, want daar zit het meeste leven – met rust gelaten,” zegt Maarten Terpstra, adviseur natuurtechniek.
Door het verwijderen van de voedselrijke sliblaag en het verbeteren van de lichtinval ontstaan weer betere omstandigheden voor waterplanten zoals fonteinkruid en soorten als de ijsvogel.
“We werden al betrokken bij het inventariseren van de opgaven. Dat scheelde veel tijd bij het opstellen van het bestek en de realisatie.”
Het Meertje van Vogelenzang is een zandafgraving uit de jaren ’30. Het meertje is vernoemd naar de toenmalige rentmeester van het gebied.
Aan de oostzijde van het meertje werd de bosopslag verwijderd en een op de zon georiënteerde natuurvriendelijke oever gecreëerd. De geleidelijke overgang van water naar bos schept ruimte voor verschillende soorten planten, amfibieën en andere dieren.
Meer variatie in oevers en bos
Bij het baggeren is het oude baggerdepot verwijderd en is een nieuwe, flauwe oever aangelegd. Dit soort overgangen van nat naar droog zorgen voor meer variatie in leefgebieden.
Langs de wandelpaden zijn zonnige boszomen gecreëerd. In deze overgangszones ontwikkelen zich bloeiende, kruidachtige planten die insecten en vogels aantrekken.
Enkele bomen die voor de ingreep moesten wijken, zijn hergebruikt in het water als schuil- en paaiplaats voor vissen.
Vervuiling aangepakt
Tijdens de inventarisatie kwam een volledig overgroeide vuilstort aan het licht. De contouren waren zichtbaar op historisch kaartmateriaal en zijn met proefsleuven bevestigd.
Na een milieukundige analyse van de samenstelling is de vuilstort volledig verwijderd. Daarmee is een verborgen bron van vervuiling weggenomen en kan het gebied zich duurzaam herstellen.
Recreatie in balans met natuur
Om het gebied aantrekkelijk en toegankelijk te houden, zijn het vogelkijkscherm gerenoveerd en de voetgangersbrug omgevormd tot een duidelijke en herkenbare route.
Deze ingrepen zorgen ervoor dat bezoekers het gebied beter beleven en dragen bij aan het ontlasten van kwetsbare delen van het duingebied.
Kansenkaart voor beheerprioriteiten
De maatregelen kwamen tot stand na een zorgvuldige afweging van beheerprioriteiten.
“Samen met boswachters en ecologen van PWN hebben we in het gebied verschillende opgaven geïdentificeerd,” zegt Frank Fähnrich, landschapsarchitect. “We hebben vervolgens een visiekaart gemaakt die laat zien hoe het gebied eruitziet als alle opgaven worden uitgevoerd.”
De kansenkaart bleek daarmee een praktisch instrument om keuzes te onderbouwen en gericht te werken aan herstel van natuur en gebruik.
Heb je te maken met meerdere beheeropgaven in één gebied? We helpen je om overzicht te krijgen en die te vertalen naar concrete uitvoering.
