Herstel van natuur en erfgoed in de binnenduinrand
Oude blekerij weer zichtbaar in het landschap
Tussen Egmond aan Zee en Egmond Binnen ligt De Bleek, een gebied vernoemd naar de bleekvelden die er vroeger lagen. Het terrein bestaat vooral uit agrarisch grasland, maar de ligging in de kwelrijke binnenduinrand tegen het Noord-Hollands Duinreservaat aan biedt kansen voor bijzondere flora en fauna en het versterken van de zoetwaterbel.
Eelerwoude vertaalde deze kansen en ambities naar een inrichtingsplan, verzorgde de werkvoorbereiding en begeleidde mede de uitvoering.
OPDRACHT natuurontwikkeling
WAT WE DEDEN ontwerp, bestek en uitvoering
LOCATIE Egmond
JAAR UITVOERING 2025
OPDRACHTGEVER Drinkwaterbedrijf en natuurbeheerder PWN
De naam van het terrein verwijst naar een oude blekerij: er werd hier linnen en laken op een ‘bleekveld’ in de zon te bleken gelegd. De greppels waaruit met een vernuftig systeem van inlaten en stuwen schoon en kalkrijk kwelwater werd gehaald, zijn nog steeds zichtbaar. Stichting De Bleek (eigenaar van het terrein), PWN (beheerder van het aangrenzend duingebied) en Provincie (financiering en verantwoordelijk voor de NNN-realisatie) wilden De Bleek omvormen naar hoogwaardige natuur met duinbos, vochtig hooiland en fauna- en kruidenrijk grasland. Door de aansluiting bij Natuurnetwerk Nederland geniet het gebied een goede bescherming en financiering voor inrichting en beheer.
Binnen het plan hadden PWN en Stichting De Bleek hun eigen specifieke wensen. Voor PWN was een robuuste binnenduinrand die bijdraagt aan waterberging, het versterken van de zoetwaterbel onder de duinen en natuurontwikkeling belangrijk. Stichting De Bleek wilde vooral de cultuurhistorische waarde van De Bleek behouden en versterken en een goed beheerbare inrichting. PWN vroeg Eelerwoude om deze belangen te verenigen in een inrichtingsplan, de werkvoorbereiding te verzorgen en de uitvoering te begeleiden.
Herstel van watersysteem
Naast het herstel van de watervoerende greppels moest de herinrichting aan meer eisen voldoen. “Voor PWN en het Hoogheemraadschap is het belangrijk dat afstromend regenwater uit het duingebied wordt vastgehouden en vertraagd wordt afgevoerd. Water van de naastgelegen bollenvelden moet bovendien gescheiden blijven van de schone kwel in De Bleek”, zegt Maarten Terpstra, de adviseur cultuurtechniek die bij het project betrokken was.
"Met de herinrichting van het watersysteem brachten we natuurontwikkeling en erfgoedherstel samen tot één geheel.”
Het patroon van lichtblauwe lijnen geeft de oude greppels weer die nu weer volstaan met kwel. De blauwe lijnen geeft de stroomrichting van kwelwater aan. De gescheiden afwatering van de bollenakker in het noorden is weergegeven in paars.
De nieuw aangelegde poelen met mineraalrijk kwel bieden een uniek leefgebied voor bijzondere flora en fauna. De poelen kunnen tevens overtollig regenwater opvangen en zo wateroverlast in en rond De Bleek beperken.
Op grond van deze eisen, waarvoor het belangrijk was om ook ecologisch, archeologisch en bodemonderzoek te doen, maakte Eelerwoude een inrichtingsplan met de volgende maatregelen:
- Het uitdiepen van de bleekgreppels
- Het optimaliseren van de waterhuishouding zoals plaatsen van duikers en stuwen
- Aanbrengen van natuurlijkvriendelijke oevers langs de duinrellen
- Creëren van een natte duinvallei en nollen (lage duintjes) voor waterberging en natuurlijke overgangen
- Het omleiden van voedselrijk water uit het bollenveld
- Het realiseren van een uitkijkpunt
Het resultaat is een klimaatrobuust systeem waarbinnen de oude werking van de bleekgreppels is hersteld, het gebied weerbaar is gemaakt voor wateroverlast en droogte, en kalk- en ijzerrijk water wordt vastgehouden voor de unieke vegetatie die we hier graag tot ontwikkeling willen laten komen. Hiermee wordt het landschap, binnenduinrand en de zoetwaterbel versterkt.
Natuurlijke vegetatie
In De Bleek moet zich nu kenmerkende vegetatie van de binnenduinrand gaan vestigen. “Op de bleekvelden en in Boelestein richt het maaibeheer zich op de ontwikkeling van vochtig hooiland. Het lagergelegen deel in het noordoosten hebben we geschikt gemaakt voor de ontwikkeling van vochtige duinvallei, wat vanwege de diepe aanwezigheid van fosfaat in de bodem een proces van de lange adem is,” zegt Maarten. In de zuidoostelijke hoek vormt de aanplant van meidoorn, winterlinde en tien andere inheemse soorten bomen en struiken de aanzet van een nieuw, jong duinbos.
“De herinrichting van De Bleek laat zien dat herstel van cultureel erfgoed en natuurontwikkeling goed te combineren zijn en elkaar kunnen versterken. Met de realisatie van een uitzichtpunt met informatiebord is het nu zelfs letterlijk een hoogtepunt op de fietsroutes langs het gebied geworden.”
Heb jij een uitdaging op het raakvlak van erfgoed, natuur en klimaatadaptatie? We gaan graag met je in gesprek!
