Wat is er nieuw?

Sinds 2 juni 2025 geldt de vernieuwde gedragscode, aangewezen onder de Omgevingswet. De code vervangt de vorige versie uit 2023 en is geldig tot 31 maart 2030. Ze biedt gemeenten en hun opdrachtnemers de mogelijkheid om veelvoorkomende werkzaamheden uit te voeren zonder aparte vergunning, mits wordt gewerkt volgens de regels en maatregelen in de gedragscode.

De gedragscode is ontwikkeld door Stadswerk Nederland en RVO, en geldt in het hele land als erkend instrument voor zorgvuldig handelen.

Waarom werken volgens de gedragscode?

Gemeenten voeren dagelijks talloze werkzaamheden uit die invloed hebben op flora en fauna. De gedragscode biedt daarvoor een helder kader:

• Zekerheid en snelheid – geen afzonderlijke vergunning nodig als je aan de voorwaarden voldoet.
• Eenduidige werkwijze – alle betrokken partijen (gemeente, aannemer, ecoloog) werken volgens dezelfde spelregels.
• Ecologisch verantwoord – negatieve effecten op soorten worden voorkomen of beperkt door concrete maatregelen.

Kortom: het is een praktische vertaalslag van de wet naar de werkvloer.

Wanneer kun je de gedragscode gebruiken?

De gedragscode is bedoeld voor twee soorten activiteiten:

1. Ruimtelijke ontwikkeling of inrichting: bouw- en infraprojecten, reconstructies, herinrichtingen of aanleg van groen.
2. Bestendig beheer en onderhoud: maaien, snoeien, baggeren, reinigen of onderhoud aan oevers en kunstwerken.

Let wel: de gedragscode geldt alleen voor werkzaamheden en soorten die binnen de vastgestelde reikwijdte vallen. In sommige gevallen blijft een vergunning noodzakelijk, bijvoorbeeld bij zeldzame soorten of ingrepen met grote impact.

Zorgvuldig handelen in de praktijk

Centraal in de gedragscode staat het Ecologisch Werkprotocol (EWP). Dat is het plan van aanpak waarin je vastlegt hoe de werkzaamheden worden uitgevoerd, welke maatregelen worden genomen en wanneer het werk mag plaatsvinden.

Een EWP wordt altijd opgesteld of getoetst door een ecologisch deskundige. Bij ruimtelijke projecten met vrijstelling stuur je het protocol minimaal vier weken vóór de start naar het bevoegd gezag. Zo werk je aantoonbaar zorgvuldig en verklein je de kans op vertraging of overtredingen.

De stappen in het kort

1. Toets of de gedragscode toepasbaar is op het werk.
2. Verzamel ecologische informatie over het gebied en de soorten.
3. Bepaal risico’s en kies maatregelen om schade te voorkomen.
4. Leg alles vast in het Ecologisch Werkprotocol.
5. Meld het project indien vereist bij het bevoegd gezag.
6. Voer het werk uit volgens het protocol, met ecologisch toezicht.
7. Bewaar alle documenten minimaal vijf jaar voor controle of evaluatie.

Wat levert het op?

• Minder vergunningprocedures en administratieve lasten.
• Meer voorspelbaarheid in planning en uitvoering.
• Een betere balans tussen werken en beschermen.
• Toekomstbestendig beleid: zorgvuldig omgaan met natuur wordt vanzelfsprekend.

Wanneer is een vergunning toch nodig?

Soms biedt de gedragscode geen uitkomst. Bijvoorbeeld als de werkzaamheden buiten de reikwijdte vallen, als er zeldzame soorten voorkomen of als zorgvuldig handelen niet voldoende bescherming biedt. In dat geval is alsnog een vergunning voor een flora- en fauna-activiteit nodig. Een ecologisch adviseur kan dit vooraf toetsen, zodat je precies weet welke route passend is.