LESA voor ecologisch herstel
Natuurpotentieel in kaart voor Oerstrang
Menselijk ingrijpen nu en in het verleden bepaalt in grote mate het ecologisch functioneren van de Oerstrang. Om doelstellingen voor natuurbehoud of -verbetering van deze Gelderse beek vast te stellen, vroeg het waterschap om een landschapsecologische systeemanalyse (LESA) uit te voeren en antwoord te geven op twee vragen: wat is de natuurpotentie rond de Oerstrang en wat is er nodig om dat te realiseren?
De beek is ooit ontstaan als nevengeul (strang) van de Oude IJssel, maar wat er van over is, staat alleen in het westen nog met de rivier in verbinding. De Oerstrang wordt daardoor niet meer gevoed met water uit de Oude IJssel. Maar tijdens ons veldbezoek bleek de beek nog wel te stromen. William Neefjes, ecohydroloog bij Eelerwoude, zegt: “We ontdekten dat de bovenloop wordt gevoed door kalkrijk kwel. En dat is een mooi uitgangspunt voor natuurontwikkeling.”
Ook menselijk ingrijpen bepaalde de loop en dynamiek van de beek. Vanaf de late middeleeuwen heeft langs de Oerstrang een kasteel gestaan waarvan de slotgracht met de strang verbonden was. Begin vorige eeuw werd de Oerstrang ter hoogte van het kasteel verbreed tot een vijver en werd hij bovenstrooms rechtgetrokken.
Sleutelfactoren voor natuurkansen
“Door deze ecohydrologische en cultuurhistorische processen is de waterkwaliteit en stroomsnelheid van de Oerstrang niet overal hetzelfde,” zegt William. “Langs de beek zijn verschillende milieus ontstaan, met verschillende planten- en diergemeenschappen.” Door in het veld de aanwezige soorten te vergelijken met soorten die normaal in deze milieus voorkomen, kregen we een beeld van de flora en fauna die we hier onder goede ecologische omstandigheden mogen verwachten: de zogenoemde natuurpotentie.
“We moesten de cultuurhistorische ontwikkeling van de Oerstrang ontrafelen om het ecologisch potentieel van de beek bloot te leggen. ”
Aan de hand van de ecologische sleutelfactoren (ESF) – een reeks kwaliteitsindicatoren opgesteld door Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer (STOWA) – identificeerden we vervolgens op drie trajecten de knelpunten die nu de ecologische kwaliteit van de Oerstrang in de weg staan. Met name de ecologische functies van de vijver en de bovenstroom bleken onvoldoende: een stuw en aangrenzende landbouwgrond zorgden voor stagnerend en te voedselrijk water, en een slechte verbinding met de benedenstroom.
Meanders en paaiplaatsen
Op basis van de ESF’s stelden we drie maatregelpakketten voor om ecologische functies van de Oerstrang te verbeteren. Deze variëren van het wegnemen van knelpunten (het minst ingrijpend) tot het verwilderen van de gekanaliseerde bovenstroom door het aanbrengen van meanders en het creëren van een onbeheerde bufferstrook tussen de beek en de agrarische percelen.
William: “Het verbeteren van de doorstroom, de verbinding en de waterkwaliteit kan de biodiversiteit in de Oerstrang sterk verhogen. Kwelminnende planten als waterviolier kunnen dan weer algemeen worden en de benedenstroom zou een paaiplaats kunnen zijn voor stroomminnende vissen als winde en riviergrondel.”
WIl je op jouw landgoed of natuurgebied aan de slag met natuurontwikkeling en ben je benieuwd waar de kansen en knelpunten liggen? Ga vrijblijvend in gesprek met William of een van onze andere adviseurs.
